Khi đọc tài liệu giới thiệu chương trình của một trường mầm non, cách hữu ích nhất là chia mỗi câu vào một trong ba nhóm: mô tả việc làm (trẻ làm gì, cô làm gì, bao lâu, bao nhiêu), lời hứa về kết quả (con sẽ tự tin, giỏi tiếng Anh, sẵn sàng vào lớp 1), và tính từ (hiện đại, toàn diện, chuẩn quốc tế). Chỉ nhóm đầu tiên cho ba mẹ biết con sẽ trải qua những gì; hai nhóm sau chỉ đáng tin khi nhóm đầu đủ dày để đỡ chúng.
Tài liệu tuyển sinh được viết để thu hút, nên chuyện nó chọn lời hay là bình thường, không có gì xấu. Việc của phụ huynh là đọc nó như một bản tóm tắt cần kiểm, rồi mang những chỗ còn mơ hồ đi hỏi. Bài này đưa ra cách đọc từng phần của một bộ tài liệu thường gặp, những cụm từ nên dịch lại thành câu hỏi, và những thông tin thường vắng mặt.
Ba loại câu trong một tờ giới thiệu
Thử lấy một tờ giới thiệu bất kỳ và tô ba màu cho ba loại câu. Tỷ lệ giữa chúng đã nói lên khá nhiều.
| Loại câu | Ví dụ thường gặp | Ba mẹ làm gì với nó |
|---|---|---|
| Mô tả việc làm | "Mỗi buổi sáng trẻ có khoảng chơi tự chọn liền mạch ở các góc" | Ghi lại, khi tham quan đối chiếu xem có thật không |
| Lời hứa về kết quả | "Con tự tin giao tiếp tiếng Anh sau một năm" | Hỏi: tự tin nghĩa là làm được gì, đo bằng cách nào, với trẻ nào |
| Tính từ | "Môi trường hiện đại, chương trình toàn diện" | Đổi thành câu hỏi: hiện đại ở chỗ nào, toàn diện gồm những mặt gì |
| Tên gọi phương pháp | "Áp dụng Montessori, Reggio, STEAM" | Hỏi: áp dụng phần nào, trong giờ nào, ai được đào tạo |
Một tờ giới thiệu dày mô tả việc làm thường đến từ trường đã nghĩ kỹ về chương trình của mình, vì mô tả việc làm khó viết hơn nhiều so với tính từ: người viết phải biết lớp thật sự vận hành ra sao. Ngược lại, tài liệu gần như toàn tính từ và lời hứa không có nghĩa trường kém, nhưng ba mẹ sẽ phải hỏi nhiều hơn mới biết được điều cần biết.
Đọc phần triết lý và sứ mệnh
Phần mở đầu của hầu hết tài liệu là một đoạn về triết lý: trường tin vào điều gì, muốn trẻ trở thành người thế nào. Đoạn này dễ giống nhau giữa các trường vì ai cũng muốn trẻ hạnh phúc, tự tin, sáng tạo. Để đọc nó cho có ích, ba mẹ nên tìm những câu có chọn lựa: điều gì trường ưu tiên hơn điều gì.
Ví dụ, "trường coi trọng quá trình hơn sản phẩm" là một câu có chọn lựa, vì nó ngầm nói trẻ sẽ mang về những bức tranh chưa đẹp theo mắt người lớn và trường chấp nhận điều đó. "Trường giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt" thì không chọn gì, vì chẳng trường nào nói ngược lại. Một đoạn triết lý có ít nhất một, hai câu có chọn lựa là dấu hiệu người viết hiểu chương trình của mình đứng ở đâu.
Cũng nên để ý những chữ được nhắc lại nhiều lần trong toàn bộ tài liệu. Nếu chữ "chơi", "khám phá", "tự lập" xuất hiện xuyên suốt cả phần lịch ngày lẫn phần đánh giá, thì triết lý đã thấm vào cách trường nghĩ. Nếu chúng chỉ có ở trang đầu còn các trang sau toàn "bài học", "kiến thức", "thành tích", thì có thể phần triết lý được viết riêng cho đẹp.
Đọc phần chương trình học và lịch ngày
Tìm thời lượng, không chỉ tên hoạt động. Một danh sách mười môn (tiếng Anh, toán tư duy, STEAM, vẽ, múa, võ, bơi…) nghe phong phú, nhưng nếu ngày học chỉ có vài tiếng hoạt động thì mỗi môn chỉ được vài chục phút mỗi tuần. Ba mẹ nên hỏi lịch tuần của nhóm tuổi con để thấy thời gian được chia ra sao, và còn lại bao nhiêu cho chơi tự do, ra ngoài trời.
Phân biệt chương trình chính và ngoại khoá. Nhiều tài liệu xếp lẫn các lớp năng khiếu thu phí riêng với chương trình chính. Hỏi rõ: hoạt động nào mọi trẻ đều có trong học phí, hoạt động nào đăng ký thêm, và trẻ không đăng ký thì làm gì trong giờ ấy.
Xem chương trình có nói theo độ tuổi không. Trẻ 18 tháng và trẻ năm tuổi cần những ngày rất khác nhau. Tài liệu mô tả một chương trình chung cho cả 6 tháng đến 6 tuổi mà không tách theo nhóm tuổi thì chưa đủ để ba mẹ hình dung ngày của con mình.
Đọc kỹ chữ "lộ trình". Lộ trình theo tháng hay theo năm cho biết trường có kế hoạch, nhưng ở tuổi mầm non, một lộ trình quá chi tiết về kiến thức (tháng này học số mấy, tháng sau học bao nhiêu chữ) thường cho thấy cách dạy nặng truyền đạt. Một lộ trình theo mốc phát triển và theo chủ đề mở thì gần với cách trẻ nhỏ học hơn.
Đọc các con số và lời hứa về kết quả
Tài liệu tuyển sinh hay có những con số lớn đặt ở chỗ dễ thấy: bao nhiêu campus, bao nhiêu năm kinh nghiệm, bao nhiêu phần trăm phụ huynh hài lòng, bao nhiêu từ vựng con biết sau một năm. Mỗi con số này trả lời một câu hỏi khác nhau, và không phải câu nào cũng liên quan tới con.
Số campus và số năm hoạt động nói về quy mô và độ bền của một hệ thống, không nói về chất lượng lớp con sẽ học, vì chất lượng nằm ở từng lớp cụ thể với từng cô cụ thể. Tỷ lệ hài lòng thì cần biết ai được hỏi, hỏi lúc nào, hỏi câu gì; một khảo sát trường tự làm với phụ huynh đang có con học thường cho kết quả cao, vì những gia đình không hài lòng phần lớn đã chuyển đi. Số từ vựng hay số bài hát thuộc được là thứ đo dễ, nhưng không phải thứ quan trọng nhất ở tuổi này.
Với lời hứa về kết quả, cách đọc tốt là đổi chúng thành câu hỏi "làm sao trường biết". Nếu tài liệu hứa trẻ tự tin hơn, hỏi trường nhận ra sự tự tin bằng hành vi gì và ghi lại thế nào. Nếu hứa sẵn sàng vào lớp 1, hỏi sẵn sàng ở đây gồm những năng lực nào. Lời hứa đi kèm cách kiểm thì đáng tin hơn lời hứa đứng một mình. Còn những con số trên tài liệu tiếp thị, kể cả của trường ba mẹ đang thích, nên coi là lời trường tự giới thiệu, không phải kết quả đã được kiểm chứng.
Những cụm từ nên dịch lại thành câu hỏi
Dưới đây là những cụm từ rất hay gặp, kèm câu hỏi ba mẹ có thể mang theo. Mục đích không phải bắt lỗi trường mà là biến một cụm từ chung thành thông tin cụ thể.
- "Chuẩn quốc tế": chuẩn của tổ chức nào, áp dụng cho phần nào của chương trình, trường có được đánh giá bởi bên ngoài không, hay đây là cách nói chung.
- "Học qua chơi": một buổi sáng trẻ được tự chọn chơi bao lâu, cô làm gì trong lúc ấy, chơi có liên quan tới điều trẻ đang học không.
- "Song ngữ": hai ngôn ngữ chia theo người, theo giờ hay theo hoạt động; tiếng Việt được chăm thế nào; tỷ lệ thời gian mỗi ngôn ngữ ra sao.
- "Giáo viên giàu kinh nghiệm": cô chủ nhiệm lớp con học bao nhiêu năm, ở trường bao lâu, được đào tạo về phương pháp của trường thế nào.
- "Lấy trẻ làm trung tâm": khi trẻ không muốn tham gia hoạt động chung thì cô làm gì; trẻ được chọn điều gì trong ngày.
- "Phát triển toàn diện": những mặt nào được theo dõi, có mặt nào được ưu tiên hơn, báo cáo cho phụ huynh nói về những mặt nào.
- "Cơ sở vật chất hiện đại": trẻ dùng những thứ ấy thế nào trong ngày, bao lâu một lần; có góc nào trẻ tự do khám phá không.
Nếu câu trả lời cho các câu hỏi này vẫn chỉ là tính từ khác, ba mẹ có thể nhẹ nhàng hỏi thêm một ví dụ: "Cô kể giúp một buổi sáng tuần trước được không?" Một ví dụ cụ thể thường nói nhiều hơn mười câu mô tả.
Những thông tin thường vắng trong tài liệu
Đọc tài liệu cũng là đọc những gì không có trong đó. Có vài loại thông tin mà tài liệu tuyển sinh hiếm khi ghi, không phải vì trường giấu mà vì chúng không hấp dẫn, nhưng lại rất cần cho ba mẹ.
Thứ nhất là cách trường xử lý những ngày khó: trẻ khóc khi mới đi học, trẻ cắn bạn, trẻ không chịu ngủ trưa. Cách trường kể về những lúc này cho biết rất rõ phương pháp vận hành ra sao khi mọi thứ không suôn sẻ. Thứ hai là sự ổn định của đội ngũ: cô có thường đổi giữa năm không, trẻ có một người phụ trách chính hay nhiều người luân phiên. Thứ ba là phần ba mẹ được tham gia: ngoài họp phụ huynh, ba mẹ có được vào lớp, có được trao đổi riêng với cô định kỳ không.
Thứ tư là giới hạn của chương trình. Một trường tự tin vào phương pháp của mình thường nói được chương trình hợp với gia đình như thế nào và không hợp với mong muốn nào. Nếu ba mẹ muốn con biết đọc thông viết thạo trước khi vào lớp 1, một trường theo hướng học qua chơi nên nói thẳng đó không phải ưu tiên của họ. Một tài liệu không bao giờ nói "chương trình của nhà trường không làm điều này" thì ba mẹ nên tự hỏi điều đó trong buổi tư vấn.
Một quy trình đọc tài liệu trong ba mươi phút
Khi trong tay có tài liệu của hai, ba trường, ba mẹ có thể đọc từng bộ theo trình tự dưới đây và ghi chép ngắn trên một tờ giấy riêng cho mỗi trường.
- Đọc lướt toàn bộ một lần, không ghi gì, chỉ để có cảm nhận chung về giọng của tài liệu.
- Đọc lại, gạch chân mọi câu mô tả việc làm cụ thể. Đếm xem có khoảng bao nhiêu câu như vậy.
- Khoanh tròn các lời hứa về kết quả và các con số. Bên cạnh mỗi cái, viết một câu hỏi "làm sao trường biết".
- Ghi lại các tên phương pháp được nhắc tới, kèm câu hỏi "áp dụng phần nào, lúc nào".
- Liệt kê những thông tin không thấy trong tài liệu nhưng gia đình cần, ví dụ lịch ngày theo nhóm tuổi, cách xử lý ngày đầu đi học, sự ổn định của cô.
- Chọn ra năm, bảy câu hỏi quan trọng nhất để mang theo buổi tư vấn hoặc buổi tham quan.
Sau khi làm với vài bộ tài liệu, ba mẹ sẽ nhận ra các trường khác nhau ở đâu một cách nhanh hơn hẳn. Tài liệu không thể cho biết hết, nhưng đọc đúng cách thì nó cho biết cần hỏi gì, và đó đã là một nửa việc chọn chương trình.
Câu hỏi thường gặp
Trang mạng xã hội của trường có đáng tin hơn tờ giới thiệu không?
Trang mạng xã hội thường cho thấy nhiều hoạt động thật hơn, vì đăng hằng ngày, nhưng nó vẫn là chọn lọc: trường đăng khoảnh khắc đẹp, ít đăng lúc trẻ khóc hay lớp lộn xộn. Ba mẹ có thể dùng nó để xem hoạt động có đều đặn không, đồ dùng trẻ hay dùng là gì, cô thường đứng ở đâu trong ảnh. Đừng dùng số lượt thích hay lời khen trong bình luận làm thước đo chất lượng.
Tài liệu viết bằng tiếng Anh có phải dấu hiệu chương trình quốc tế không?
Không. Ngôn ngữ của tài liệu là lựa chọn tiếp thị, không nói lên nội dung chương trình. Một chương trình quốc tế thật sẽ nêu được khung nó dựa vào, phần nào áp dụng ở lớp nào, giáo viên được đào tạo ra sao. Tài liệu tiếng Anh mà không có những thông tin đó thì cũng chỉ là tài liệu giới thiệu viết bằng tiếng Anh.
Có nên tin vào lời chứng của phụ huynh in trong tài liệu không?
Lời chứng in trong tài liệu được trường chọn, nên nó cho biết trường muốn được nhìn nhận thế nào, không đại diện cho mọi phụ huynh. Đáng tin hơn là nói chuyện trực tiếp với vài phụ huynh đang có con học, nhất là những gia đình có con cùng độ tuổi và cùng tính với con mình. Hỏi họ điều cụ thể: con kể gì về lớp, có chuyện gì từng không hài lòng và trường xử lý ra sao.
Tài liệu không ghi học phí thì nên hiểu thế nào?
Nhiều trường không ghi học phí trong tài liệu chung vì mức phí khác nhau theo cơ sở, nhóm tuổi và hình thức học cả ngày hay nửa ngày. Đó là chuyện bình thường. Ba mẹ nên xin bảng phí chính thức bằng văn bản khi tư vấn, hỏi rõ phí gồm những gì, khoản nào thu thêm, và chính sách khi con nghỉ dài ngày hay chuyển đi.
Nếu tài liệu của hai trường gần như giống nhau thì so sánh thế nào?
Khi tài liệu na ná nhau, phần khác biệt nằm ở những thứ tài liệu không ghi: cách cô nói chuyện với trẻ, lịch ngày thật, cách trường xử lý tình huống khó. Ba mẹ nên mang cùng một bộ câu hỏi tới cả hai trường và so câu trả lời, nhất là những câu cần ví dụ cụ thể. Trường nào kể được ví dụ chi tiết hơn thường là trường hiểu chương trình của mình rõ hơn.
Đọc tài liệu có cần biết trước về các phương pháp giáo dục sớm không?
Biết sơ qua sẽ giúp đọc nhanh hơn, nhưng không bắt buộc. Cách đọc theo ba loại câu áp dụng được cho mọi tài liệu mà không cần kiến thức chuyên môn. Khi gặp tên một phương pháp như Montessori hay Reggio Emilia, ba mẹ chỉ cần hỏi trường áp dụng phần nào và lúc nào, rồi nghe xem câu trả lời có cụ thể không.