Khi hỏi trường mầm non về phương pháp, câu hỏi hữu ích nhất không phải "trường theo phương pháp gì" mà là "trong tình huống cụ thể này, cô làm gì". Câu trả lời đáng tin thường có ví dụ, có thời lượng, có tên vai trò của người lớn, và đôi khi có cả điều trường không làm. Câu trả lời đáng hỏi lại là câu chỉ lặp lại tên phương pháp hoặc chuyển sang nói về cơ sở vật chất.
Bài này gom các câu hỏi theo năm chủ đề: chơi và học, vai trò của cô, ngôn ngữ, cảm xúc và kỷ luật, theo dõi trẻ. Mỗi nhóm có vài câu chính và một đoạn mô tả câu trả lời cụ thể trông ra sao. Ba mẹ không cần hỏi hết; chọn năm, bảy câu hợp với mối quan tâm của gia đình là đủ cho một buổi tư vấn.
Vì sao hỏi tình huống hiệu quả hơn hỏi tên phương pháp
Hầu như trường nào cũng trả lời được câu "trường theo phương pháp gì", vì đó là câu đã có sẵn trong tài liệu. Tên phương pháp lại không cho ba mẹ biết nhiều: hai trường cùng nói "học qua chơi" có thể có hai ngày rất khác nhau, một bên cho trẻ chơi tự chọn cả buổi sáng, một bên có mười lăm phút chơi xen giữa các tiết.
Câu hỏi tình huống buộc người trả lời đi từ khái niệm xuống việc làm. "Một bé ba tuổi không muốn ngồi vòng tròn buổi sáng thì cô làm gì" là câu không thể trả lời bằng khẩu hiệu. Người hiểu phương pháp sẽ trả lời ngay, có khi kèm vài lựa chọn tùy tình huống; người chỉ thuộc tài liệu sẽ lúng túng hoặc nói chung chung.
Hỏi tình huống cũng giúp ba mẹ thấy được cách trường nghĩ về trẻ. Một câu trả lời bắt đầu bằng "cô tìm hiểu vì sao con không muốn" khác hẳn câu bắt đầu bằng "cô nhắc con phải ngồi". Không có câu trả lời duy nhất đúng, nhưng có câu trả lời khớp với điều gia đình mong và câu trả lời không khớp. Người được hỏi nên là người sẽ làm việc trực tiếp với con, hoặc ít nhất là người phụ trách chuyên môn, vì nhân viên tuyển sinh không phải lúc nào cũng biết chi tiết lớp học.
Chơi và học: trẻ dành thời gian thế nào
Nhóm này giúp ba mẹ hình dung nhịp một ngày và chỗ đứng thật của việc chơi.
- Trong một buổi sáng, trẻ được tự chọn hoạt động trong bao lâu, liền mạch hay chia khúc?
- Khi trẻ đang mải mê một việc mà tới giờ chuyển hoạt động, cô xử lý thế nào?
- Một chủ đề hay dự án gần đây bắt đầu từ đâu, trẻ đã làm những gì và kéo dài bao lâu?
- Trẻ ra ngoài trời mấy lần một ngày, làm gì ở ngoài đó ngoài chạy nhảy tự do?
- Lớp có dùng vở bài tập, phiếu tô màu theo mẫu không, dùng lúc nào và cho nhóm tuổi nào?
Câu trả lời cụ thể sẽ có con số gần đúng ("khoảng một tiếng rưỡi sau bữa phụ"), có ví dụ ("tuần trước các con làm cái tổ cho con chim rơi ở sân") và có cách xử lý chuyển tiếp ("cô báo trước năm phút, con có thể để công trình lại kệ để chiều làm tiếp"). Câu trả lời né tránh thường nói "trẻ được học qua chơi trong mọi hoạt động" mà không cho biết lúc nào trẻ được tự chọn. Câu trả lời về vở bài tập cũng nói nhiều: trường thật thà sẽ nói rõ dùng hay không dùng và vì sao.
Vai trò của cô: người dạy, người tổ chức hay người quan sát
Phương pháp sống hay chết ở cách cô làm việc mỗi ngày. Các câu dưới đây nhắm vào đó.
- Khi trẻ chơi ở các góc, cô thường làm gì: đi vòng quanh, ngồi với một nhóm, hay chuẩn bị việc khác?
- Cô hỏi trẻ những loại câu hỏi nào khi trẻ đang làm một việc? Cô có thể kể một ví dụ?
- Khi trẻ làm sai, chẳng hạn xếp tháp mà đổ hoài, cô giúp ngay hay chờ? Chờ tới khi nào?
- Cô được đào tạo về phương pháp của trường thế nào, có ai dự giờ và góp ý định kỳ không?
- Một lớp có mấy người lớn, ai là người phụ trách chính của con, người đó có ổn định cả năm không?
Câu trả lời đáng tin về vai trò của cô thường dùng động từ: quan sát, ghi lại, hỏi thêm, gợi ý, chờ. Nếu người trả lời kể được một tình huống cụ thể, chẳng hạn cô thấy hai bé tranh nhau xe và đã hỏi "mình làm sao để cả hai cùng chơi được", thì ba mẹ đang nghe một người hiểu lớp học. Câu hỏi về sự ổn định của cô rất quan trọng với trẻ nhỏ: Bộ Giáo dục và Đào tạo có quy định về số trẻ tối đa mỗi nhóm, lớp và định mức giáo viên, nhưng điều con cảm nhận hằng ngày là có một người lớn quen thuộc hay không.
Ngôn ngữ: song ngữ được sắp xếp ra sao
Hỏi cách chia hai ngôn ngữ. Hai ngôn ngữ chia theo người (một cô nói tiếng Việt, một cô nói tiếng Anh), theo giờ hay theo hoạt động? Mỗi cách có lý do riêng, điều cần là trường nói rõ được và giữ nhất quán.
Hỏi tiếng Việt được chăm thế nào. Ở trẻ nhỏ, ngôn ngữ mẹ đẻ vững là nền cho ngôn ngữ thứ hai. Trường nên kể được trẻ được nghe kể chuyện, đọc thơ, trò chuyện bằng tiếng Việt lúc nào, chứ không chỉ nói giờ tiếng Anh nhiều bao nhiêu.
Hỏi trẻ chưa biết tiếng Anh thì sao. Một bé mới vào lớp chưa hiểu tiếng Anh sẽ được hỗ trợ thế nào trong những tuần đầu? Câu trả lời tốt sẽ nói về cử chỉ, đồ thật, nhịp lặp lại, và việc cô tiếng Việt ở bên khi bé cần.
Hỏi về flashcard và bài thuộc lòng. Trường có dạy từ vựng qua thẻ hình, bài kiểm tra từ không? Nếu có, dùng bao nhiêu và vì sao? Trường thiên về ngôn ngữ trong việc thật sẽ giải thích được vì sao ít dùng thẻ.
Nghe xem câu trả lời có tính tới trẻ không. Câu trả lời đáng tin không hứa một con số từ vựng sau mấy tháng, mà mô tả trẻ hiểu và dùng ngôn ngữ ra sao theo thời gian, kể cả việc có những tháng con hiểu nhiều mà chưa chịu nói.
Cảm xúc và kỷ luật: lúc mọi chuyện không suôn sẻ
Một phương pháp chỉ được thử thật khi có chuyện khó. Đây là nhóm câu hỏi ba mẹ hay bỏ qua vì ngại, nhưng nó cho biết nhiều nhất về cách trường đối xử với trẻ. Có thể hỏi: khi một bé khóc mãi những ngày đầu đi học, trường làm gì và ba mẹ được làm gì; khi hai bé đánh nhau, cô xử lý ngay lúc ấy ra sao và sau đó nói với phụ huynh thế nào; trường có dùng hình phạt như cho ngồi riêng, bỏ một hoạt động yêu thích không; trường có dùng bảng ngôi sao, phần thưởng để trẻ ngoan không.
Câu trả lời đáng tin thường nói tới việc cô giúp trẻ gọi tên cảm xúc, ở cạnh trẻ khi trẻ đang mất bình tĩnh, rồi sau đó cùng trẻ tìm cách sửa. Trường có thể có một góc yên tĩnh để trẻ tự tới khi cần, khác với việc bị đưa ra ngồi riêng như hình phạt. Nếu câu trả lời chủ yếu xoay quanh "nhắc nhở", "cho ngồi suy nghĩ", "trẻ ngoan được thưởng", ba mẹ đã biết phương pháp dựa nhiều vào kiểm soát từ bên ngoài.
Cũng nên hỏi về những ngày đầu: trường có cho phụ huynh ở lại một thời gian không, có lịch làm quen tăng dần không. Một trường có kế hoạch rõ cho những ngày đầu là trường đã nghĩ về trẻ như một người có cảm xúc, không chỉ như một học sinh mới. Không có câu trả lời nào loại bỏ hẳn nước mắt của trẻ, và trường hứa "con sẽ không khóc" thì nên nghe với sự dè dặt.
Theo dõi trẻ và nghe một câu trả lời đáng tin
Nhóm cuối giúp ba mẹ biết mình sẽ nhận được thông tin gì về con sau khi nhập học. Bảng dưới đặt câu hỏi cạnh hai kiểu câu trả lời để dễ phân biệt.
| Câu hỏi | Câu trả lời cụ thể | Câu trả lời cần hỏi thêm |
|---|---|---|
| Cô theo dõi sự tiến bộ của con thế nào? | Ghi chép khi trẻ chơi, ảnh, mẫu sản phẩm, đối chiếu mốc phát triển mỗi tháng | "Cô nắm rõ từng bé" |
| Ba mẹ nhận nhận xét bao lâu một lần? | Tin ngắn mỗi tuần, bản nhận xét mỗi học kỳ, gặp riêng hai lần một năm | "Ba mẹ hỏi lúc nào cũng được" |
| Nếu con chậm ở một mặt thì sao? | Cô nói với phụ huynh sớm, cùng lên kế hoạch, theo dõi lại sau vài tuần | "Bé nào rồi cũng theo kịp" |
| Báo cáo có điểm số hay xếp loại không? | Không chấm điểm, mô tả bằng lời điều con làm được và đang tập | "Có bảng xếp loại để ba mẹ dễ theo dõi" |
| Ba mẹ góp thông tin từ nhà thế nào? | Có buổi trao đổi đầu năm, sổ hai chiều hoặc kênh nhắn tin riêng với cô | "Có nhóm chung của lớp" |
Chương trình giáo dục mầm non của Bộ hướng việc đánh giá trẻ vào quan sát, trò chuyện và sản phẩm của trẻ, nên một báo cáo có điểm số hay xếp loại là điểm đáng hỏi lại. Câu trả lời ở cột giữa không cần đúng từng chữ; điều quan trọng là có cách làm, có nhịp, có người chịu trách nhiệm. Câu trả lời ở cột phải không sai, chỉ là chưa đủ để ba mẹ biết điều gì sẽ thật sự diễn ra.
Dùng các câu hỏi trong buổi tư vấn thế nào
Mang một danh sách dài vào buổi tư vấn dễ biến cuộc trò chuyện thành buổi thẩm vấn. Vài gợi ý để hỏi được nhiều mà vẫn dễ chịu cho cả hai bên:
- Trước buổi gặp, chọn năm đến bảy câu từ các nhóm trên, ưu tiên nhóm gia đình lo nhất.
- Mở đầu bằng việc kể ngắn về con: tuổi, tính, đã đi học chưa, ở nhà nói ngôn ngữ nào. Điều này giúp người tư vấn trả lời sát hơn.
- Hỏi từng câu một, để người trả lời nói hết, rồi mới hỏi thêm "cô có thể kể một ví dụ không".
- Ghi lại ngắn gọn ý chính và những chỗ câu trả lời còn chung chung.
- Hỏi người tư vấn có thể cho ba mẹ nói chuyện với cô chủ nhiệm hoặc người phụ trách chuyên môn không, nếu có những câu họ không trả lời chắc được.
- Sau buổi gặp, đọc lại ghi chép và đối chiếu với điều thấy khi đi tham quan.
Hỏi kỹ không làm ba mẹ trở thành phụ huynh khó tính. Một trường hiểu chương trình của mình thường vui khi gặp phụ huynh hỏi kỹ, vì những gia đình ấy hiểu và đồng hành với chương trình lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nên hỏi người tư vấn tuyển sinh hay xin gặp giáo viên?
Người tư vấn trả lời tốt về thủ tục, học phí, lịch, các lựa chọn. Câu hỏi tình huống về lớp học thì cô chủ nhiệm hoặc người phụ trách chuyên môn trả lời sát hơn. Ba mẹ có thể hỏi người tư vấn trước, rồi xin một buổi ngắn với cô hoặc đặt câu hỏi khi đi tham quan lớp. Nhiều trường sẵn lòng sắp xếp nếu được đề nghị lịch sự.
Nếu trường trả lời khác nhau giữa tài liệu và buổi tư vấn thì sao?
Chỗ khác nhau là chỗ nên hỏi lại một cách nhẹ nhàng: "Tài liệu ghi thế này, cô nói thế kia, thực tế ở lớp nhóm tuổi của con là thế nào?" Thường có lý do đơn giản như tài liệu cũ hoặc mỗi nhóm tuổi làm khác. Điều đáng chú ý là trường giải thích được rõ ràng hay lúng túng và chuyển chủ đề.
Hỏi về kỷ luật có làm trường nghĩ con mình khó dạy không?
Không nên lo điều đó. Câu hỏi về cảm xúc và kỷ luật là câu hỏi về phương pháp, phụ huynh nào cũng nên hỏi, kể cả khi con rất hiền. Có thể mở lời bằng cách nói đây là câu gia đình hỏi mọi trường đang tìm hiểu. Một trường tốt sẽ coi đó là dấu hiệu phụ huynh quan tâm, không phải lời cảnh báo về con.
Có nên hỏi về tỷ lệ giáo viên nghỉ việc không?
Nên hỏi, nhưng hỏi theo cách trường trả lời được: cô chủ nhiệm hiện tại làm ở trường bao lâu, năm ngoái lớp có đổi cô giữa năm không, trường làm gì khi một cô nghỉ. Câu trả lời cho biết trẻ có được một người lớn quen thuộc đủ lâu hay không, điều rất quan trọng với trẻ dưới ba tuổi.
Nghe câu trả lời như thế nào để không bị cuốn theo lời hay?
Để ý ba thứ: có ví dụ cụ thể không, có con số gần đúng về thời lượng không, và có điều gì trường nói là họ không làm không. Câu trả lời có cả ba thường phản ánh thực tế. Câu trả lời nhiều tính từ, ít ví dụ thì nên hỏi thêm một lần nữa trước khi kết luận, vì có thể người trả lời chỉ chưa quen nói cụ thể.
Có câu hỏi nào nên tránh khi đi tư vấn không?
Nên tránh câu hỏi đòi so sánh với trường khác, kiểu "trường mình hơn trường kia ở đâu", vì nó dễ dẫn tới câu trả lời tiếp thị và không giúp gì cho ba mẹ. Thay vào đó, hỏi về chính chương trình của trường rồi tự so sánh. Cũng không cần hỏi những điều đã ghi rõ trong tài liệu, để dành thời gian cho câu tình huống.