Global Nexus áp dụng cho trẻ từ 6 tháng đến 6 tuổi, chia thành sáu nhóm: 6–18 tháng, 18–24 tháng, 2–3 tuổi, 3–4 tuổi, 4–5 tuổi và 5–6 tuổi. Sáu trụ cột giữ nguyên ở mọi nhóm, nhưng cách làm đổi rất nhiều theo tuổi: nhóm nhỏ nhất xoay quanh chăm sóc đáp ứng và cảm giác an toàn, tuổi nhà trẻ xoay quanh tự làm và chơi cạnh bạn, tuổi mẫu giáo mở dần sang đóng vai, dự án kéo dài và chơi có luật.
Ba mẹ hay hỏi: con mới một tuổi thì "song ngữ khai phóng" hay "tư duy" có nghĩa gì? Câu trả lời là mỗi trụ có một dạng riêng ở từng tuổi. Bài này đi qua các nhóm theo thứ tự, nói rõ trụ nào được nhấn, lớp trông ra sao, và ba mẹ nên chú ý gì khi chọn nhóm cho con. Mốc phát triển nêu ở đây là mô tả chung; mỗi bé có nhịp riêng.
Nhóm 6–18 tháng: an toàn trước, khám phá sau
Ở tuổi này, việc học diễn ra gần như hoàn toàn qua quan hệ với người chăm và qua giác quan. Một em bé cần cảm thấy người chăm mình là chỗ dựa ổn định thì mới dám bò ra xa khám phá. Lý thuyết gắn bó của John Bowlby và các nghiên cứu sau đó của Mary Ainsworth đã đặt nền cho cách hiểu này. Vì thế, với nhóm nhỏ nhất, điều quan trọng nhất là con có một hai người chăm quen thuộc, đáp lại tín hiệu của con nhanh và nhất quán.
Sáu trụ hiện ra ở dạng rất đơn giản. Ngôn ngữ là cô nói chuyện, hát, gọi tên đồ vật khi chăm con, và đáp lại tiếng bập bẹ của con như một cuộc trò chuyện. Hai ngôn ngữ có thể đến qua bài hát, qua lời cô nói trong lúc thay tã, cho ăn. Tự lập là được tự cầm thìa, tự bò tới đồ chơi, tự lật. Tư duy là thả đồ rơi rồi nhìn, lắc hộp nghe tiếng, tìm món đồ bị giấu dưới khăn.
Lớp cho nhóm này trông khác hẳn lớp mẫu giáo: sàn mềm rộng, đồ chơi bằng vật liệu an toàn để con đưa lên miệng, chỗ ngủ riêng theo nhịp từng bé. Lịch sinh hoạt bám theo con hơn là theo đồng hồ. Ba mẹ nên hỏi kỹ về người chăm chính, cách cho ăn và cho ngủ, và cách lớp báo cho gia đình mỗi ngày.
Nhóm 18–24 tháng và 2–3 tuổi: "con tự làm"
Khoảng từ một tuổi rưỡi, nhiều trẻ bước vào giai đoạn muốn tự làm mọi thứ, nói "không" nhiều hơn, và có những cơn ăn vạ khi không được như ý. Đây là bước bình thường của sự lớn lên: con bắt đầu thấy mình là một người riêng, có ý muốn riêng, nhưng chưa có đủ ngôn ngữ và khả năng tự điều chỉnh để xử lý thất vọng. Vốn từ của nhiều trẻ cũng tăng nhanh rõ rệt trong khoảng này.
Phương pháp đón giai đoạn ấy bằng cách mở rộng việc con được tự làm: tự cởi giày, tự rửa tay, tự cất đồ chơi vào rổ, tự chọn giữa hai hoạt động cô bày sẵn. Trụ cảm xúc được nhấn mạnh: cô gọi tên cảm xúc cho con, ở bên con lúc con giận, đưa ra lựa chọn để con không cảm thấy bị ép. Về ngôn ngữ, cô mở rộng câu của con: con nói "xe", cô đáp "ừ, xe màu đỏ đang chạy nhanh", rồi lặp lại bằng tiếng Anh trong lúc chơi.
Ở tuổi này, trẻ thường chơi cạnh nhau hơn là chơi cùng nhau. Nhà nghiên cứu Mildred Parten, trong công trình năm 1932, đã mô tả các kiểu chơi xã hội của trẻ theo mức độ tham gia, trong đó chơi song song, tức là hai bé chơi cạnh nhau với đồ giống nhau mà ít tương tác, là kiểu rất hay gặp ở trẻ nhỏ. Cô không ép con "chơi chung với bạn" mà bày đủ đồ để mỗi bé có phần, rồi tạo dịp nhỏ cho hai bé cùng làm một việc.
Lớp 3–4 tuổi: đóng vai và câu hỏi tại sao
Bước vào mẫu giáo, trẻ thường bắt đầu chơi đóng vai phong phú hơn: làm bác sĩ, làm người bán hàng, nấu ăn cho búp bê. Trò chơi giả vờ không phải chuyện vặt. Trong đó con tập dùng một vật thay cho vật khác, giữ một vai trong đầu, thương lượng với bạn ai làm gì. Nhiều nhà nghiên cứu phát triển, tiếp nối Vygotsky, coi chơi đóng vai là nơi trẻ luyện khả năng tự điều chỉnh, vì muốn giữ vai thì phải theo luật của vai.
Đây cũng là tuổi của câu hỏi "tại sao" không dứt. Trụ tư duy được nuôi bằng cách cô không vội trả lời mà hỏi lại, rồi cùng con thử: tại sao đá chìm còn lá nổi, thì thả thử. Góc đóng vai, góc khám phá, góc xây dựng được bày phong phú hơn, và thay đổi theo chủ đề.
Về song ngữ, trẻ 3–4 tuổi thường bắt đầu dùng những cụm tiếng Anh ngắn trong trò chơi, nhất là những câu lặp lại mỗi ngày. Lớp có thể có giờ vòng tròn dài hơn, con kể chuyện dài hơn. Tự lập mở rộng sang việc chung: trực nhật tưới cây, chia khăn ăn cho bạn. Ba mẹ sẽ thấy con bắt đầu kể về bạn ở lớp bằng tên.
Lớp 4–5 tuổi: dự án dài và chơi hợp tác
Đến tuổi này, nhiều trẻ có thể theo đuổi một câu hỏi qua nhiều ngày. Đây là lúc học theo dự án phát huy rõ nhất: cả nhóm muốn biết con sâu biến thành gì, thì nuôi sâu, quan sát, vẽ lại, kể cho lớp khác nghe. Dự án đi theo câu hỏi của trẻ, cô dẫn bằng câu hỏi và vật liệu. Danh mục học qua trải nghiệm trên trang có bài riêng về cách một dự án nhỏ vận hành.
Chơi hợp tác, tức là cùng một mục tiêu, có phân vai, xuất hiện nhiều hơn. Con xây một thành phố bằng khối với ba bạn, mỗi bạn lo một phần. Trụ kỹ năng sống được nuôi qua những tình huống thật: bất đồng ý kiến, chờ lượt, nhường, xin lỗi. Cô ít can thiệp hơn so với nhóm nhỏ, để con tự giải quyết trước.
Ngôn ngữ của con dài và phức tạp hơn, có thể kể lại một chuyện có trước có sau. Tiếng Anh được dùng trong những tình huống rộng hơn, như mô tả việc mình đang làm hoặc hỏi bạn. Sáng tạo hiện ra trong những sản phẩm có ý đồ: con vẽ để kể một câu chuyện, nặn để làm đồ cho trò chơi.
Lớp 5–6 tuổi: chuẩn bị bước sang tiểu học
Năm cuối mầm non có thêm một mục tiêu: giúp con sẵn sàng cho lớp một. Ở Việt Nam, phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ năm tuổi đã được thực hiện nhiều năm, và Bộ Giáo dục và Đào tạo có Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi làm tham chiếu. Chương trình mầm non quốc gia cũng nhấn mạnh không dạy trước chương trình lớp một. Sự sẵn sàng ở đây là sự sẵn sàng của cả đứa trẻ, không chỉ là biết chữ.
Trong lớp, trẻ năm tuổi thường thích những trò chơi có luật: cờ đơn giản, trò đi theo lượt, trò có thắng thua. Đó là dịp tốt để nuôi khả năng chấp nhận thua, giữ luật, kiên nhẫn. Con cũng tập lập kế hoạch: trước giờ chơi nói mình sẽ làm gì, sau giờ chơi kể lại mình đã làm được gì. Thói quen "lên kế hoạch, làm, nhìn lại" này có nguồn gốc rõ trong phương pháp HighScope và được nhiều chương trình mượn lại.
Tự lập mở rộng sang quản lý đồ dùng của mình, tự lo trong giờ ăn bán trú, tự hỏi khi cần. Ngôn ngữ chuẩn bị cho đọc viết qua nghe sách nhiều, nhận ra âm đầu của từ, làm quen hình chữ trong môi trường, không qua việc tập viết hàng loạt. Ba mẹ có thể hỏi cô năm cuối có những hoạt động gì giúp con quen nếp tiểu học.
Một bảng nhìn nhanh: trụ được nhấn theo tuổi
Bảng gom các phần trên vào một chỗ để ba mẹ so nhanh. Tất cả sáu trụ đều có mặt ở mọi tuổi; cột "nhấn nhiều" chỉ là phần chương trình dồn sức hơn ở giai đoạn đó.
| Nhóm tuổi | Nhấn nhiều | Hình thức chơi thường gặp | Ba mẹ nên hỏi |
|---|---|---|---|
| 6–18 tháng | Cảm xúc, ngôn ngữ | Khám phá bằng giác quan, chơi với người lớn | Ai là người chăm chính của con? |
| 18–24 tháng | Tự lập, cảm xúc | Chơi một mình, bắt đầu chơi cạnh bạn | Cô làm gì khi con ăn vạ? |
| 2–3 tuổi | Tự lập, ngôn ngữ | Chơi song song, giả vờ đơn giản | Lớp tập cho con tự làm những việc gì? |
| 3–4 tuổi | Ngôn ngữ, tư duy | Đóng vai, khám phá theo câu hỏi | Góc chơi thay đổi theo chủ đề thế nào? |
| 4–5 tuổi | Kỹ năng sống, sáng tạo | Chơi hợp tác, dự án nhiều ngày | Gần đây lớp làm dự án gì? |
| 5–6 tuổi | Tư duy, tự lập | Trò chơi có luật, lên kế hoạch và nhìn lại | Năm cuối chuẩn bị gì cho lớp một? |
Khi chọn nhóm cho con, tuổi trên giấy khai sinh là điểm bắt đầu. Một bé sinh cuối năm có thể hợp với nhóm nhỏ hơn trong vài tháng đầu; nhà trường thường tư vấn theo cả tuổi lẫn sự phát triển thực tế của con.
Khi con không khớp với mốc của tuổi mình
Mọi mô tả theo độ tuổi đều là mô tả chung, và rất nhiều trẻ hoàn toàn khoẻ mạnh vẫn đi trước hoặc đi sau vài tháng ở mảng này hay mảng khác. Một bé nói rất sớm nhưng đi muộn, một bé khác vận động khéo mà ít nói. Trẻ học hai ngôn ngữ cũng có thể có vốn từ mỗi thứ tiếng ít hơn bạn chỉ học một thứ tiếng, trong khi tổng vốn từ của cả hai ngôn ngữ thì tương đương. Phương pháp tôn trọng nhịp riêng chính là để không ép con vào một khuôn tuổi.
Vì vậy, khi thấy con chưa làm được điều mà bài viết hay sách nói "trẻ tuổi này thường làm được", đừng vội lo. Hãy nhìn con có đang tiến lên không, dù chậm. Hỏi cô xem ở lớp con thể hiện mảng đó ra sao. Nhiều khi con làm được ở lớp mà ở nhà chưa có dịp, hoặc ngược lại.
Chỉ khi một mảng đứng yên kéo dài, khi con mất đi kỹ năng đã có, hoặc khi cô và gia đình cùng có băn khoăn, mới nên đưa con đến bác sĩ nhi hay chuyên gia phát triển để được đánh giá đúng cách. Các tổ chức nhi khoa uy tín đều có bảng mốc phát triển dùng cho mục đích sàng lọc, nhưng việc đánh giá cần người có chuyên môn. Hỗ trợ can thiệp sớm có trang chuyên trong hệ Global Star.
Câu hỏi thường gặp
Con 6 tháng tuổi có quá nhỏ để vào lớp không?
Không có câu trả lời chung, vì phụ thuộc hoàn cảnh gia đình và sức khoẻ của con. Điều quan trọng nhất ở tuổi này là con có người chăm quen thuộc, đáp ứng nhanh, và lớp có điều kiện chăm sóc phù hợp. Ba mẹ nên hỏi kỹ về tỉ lệ người chăm, chỗ ngủ, cách cho ăn và quy trình khi con ốm.
Vì sao có hai nhóm riêng 6–18 tháng và 18–24 tháng?
Vì hai giai đoạn này khác nhau rất nhiều. Trẻ dưới 18 tháng phần lớn chưa đi vững, ngủ nhiều giấc, cần chăm sóc sát. Trẻ từ 18 tháng thường đã đi, bắt đầu muốn tự làm và nói nhiều hơn. Chia nhóm giúp lớp được bày và lịch được xếp đúng nhu cầu từng tuổi.
Con sinh cuối năm có nên vào nhóm lớn hơn để học nhanh không?
Thường không nên vội. Trẻ sinh cuối năm có thể nhỏ hơn bạn cùng lớp gần một tuổi, chênh lệch đáng kể ở mầm non. Đặt con vào nhóm vừa sức giúp con tự tin hơn. Nhà trường có thể tư vấn dựa trên sự phát triển thực tế của con.
Chuyển từ nhóm nhà trẻ lên mẫu giáo con có phải làm quen lại không?
Thường có một giai đoạn chuyển tiếp ngắn, vì đổi phòng, đổi cô, đổi nhịp. Nếu cùng một cơ sở và cùng phương pháp, con quen nhanh hơn vì nếp sinh hoạt tương tự. Hỏi nhà trường cách chuyển nhóm, có cho con thăm lớp mới trước không.
Con vào lớp lúc 4 tuổi, chưa từng học song ngữ thì có theo được không?
Được. Trẻ bốn tuổi vẫn học ngôn ngữ thứ hai qua sinh hoạt rất tốt. Con có thể trải qua giai đoạn nghe nhiều nói ít, đó là bình thường. Điều cần là thời gian và sự kiên nhẫn của người lớn, không cần học bù tiếng Anh trước khi vào lớp.
Mỗi nhóm tuổi có học phí khác nhau không?
Theo thông tin nhà trường công bố, học phí khác nhau theo campus, nhóm tuổi và hình thức học, và chỉ được tư vấn cụ thể khi phụ huynh liên hệ. Trang này không đưa con số. Ba mẹ có thể để lại thông tin ở phần đăng ký tư vấn để được báo chi tiết.