Trong công thức sáu trụ cột cộng một của Global Nexus, "cộng một" là Chương trình giáo dục mầm non do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, nền mà mọi cơ sở mầm non được cấp phép ở Việt Nam phải thực hiện. Phương pháp không đặt nó cạnh sáu trụ như một môn thêm, mà đặt nó bên dưới: năm lĩnh vực phát triển của Bộ là phần con phải được nuôi đủ, sáu trụ là cách chương trình nhìn và tổ chức việc nuôi ấy.
Nhiều phụ huynh lo rằng chọn một chương trình song ngữ có phương pháp riêng thì con sẽ "lệch" khỏi chương trình chung, rồi vào lớp một bị hụt. Bài này giải thích quan hệ giữa hai phần ở mức phương pháp: vì sao phải có nền, hai cách chia gối lên nhau ra sao, chỗ nào phương pháp đi thêm, và ba mẹ hỏi gì để biết hai phần thật sự ăn khớp. Chi tiết khung chương trình và học vụ từng lớp có trang chuyên về chương trình của trường giải thích.
Nền bắt buộc: chương trình mầm non quốc gia là gì, nói ngắn
Luật Giáo dục năm 2019 xác định giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên, dành cho trẻ từ ba tháng đến sáu tuổi, với mục tiêu phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ và hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách. Để cụ thể hoá, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chương trình giáo dục mầm non, lần đầu kèm Thông tư 17/2009/TT-BGDĐT, sau đó sửa đổi, bổ sung bằng Thông tư 28/2016/TT-BGDĐT và Thông tư 51/2020/TT-BGDĐT.
Chương trình chia thành hai giai đoạn: nhà trẻ cho trẻ từ ba đến ba mươi sáu tháng tuổi, và mẫu giáo cho trẻ từ ba đến sáu tuổi. Mục tiêu và nội dung được sắp theo năm lĩnh vực: phát triển thể chất, phát triển nhận thức, phát triển ngôn ngữ, phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội, phát triển thẩm mỹ. Chương trình cũng quy định nguyên tắc tổ chức hoạt động lấy chơi làm hoạt động chủ đạo ở mẫu giáo, và cách đánh giá trẻ bằng quan sát.
Điều nhiều ba mẹ bất ngờ là chương trình quốc gia vốn đã nhấn mạnh học qua chơi, tích hợp theo chủ đề và tôn trọng sự khác biệt của trẻ. Nói cách khác, nền ấy không đối nghịch với một phương pháp lấy trẻ làm trung tâm. Khác biệt nằm ở mức độ và cách thực hiện, chứ không ở hướng đi.
Sáu trụ gối lên năm lĩnh vực thế nào
Bảng dưới đặt sáu trụ của Global Nexus cạnh năm lĩnh vực của chương trình quốc gia. Sự tương ứng không tuyệt đối, vì mỗi trụ chạm nhiều lĩnh vực; cột cuối nói phần phương pháp nhấn thêm.
| Trụ Global Nexus | Gối lên lĩnh vực nào | Phương pháp nhấn thêm điều gì |
|---|---|---|
| Ngôn ngữ | Phát triển ngôn ngữ | Hai ngôn ngữ dùng trong sinh hoạt, tiếng Việt làm gốc |
| Cảm xúc | Tình cảm và kỹ năng xã hội | Gọi tên cảm xúc, tự điều chỉnh, quan hệ an toàn với cô |
| Kỹ năng sống | Tình cảm và kỹ năng xã hội; thể chất ở phần an toàn, vệ sinh | Xây nhân cách qua nếp sinh hoạt hằng ngày |
| Tự lập | Thể chất ở phần tự phục vụ; tình cảm và kỹ năng xã hội | Mở rộng việc con tự làm và tự chọn |
| Sáng tạo | Thẩm mỹ | Quá trình hơn sản phẩm, nghệ thuật như một cách biểu đạt |
| Tư duy | Nhận thức | Câu hỏi mở, thử và kiểm, tư duy qua đồ vật thật |
Lĩnh vực thể chất không có trụ riêng nhưng có mặt trong hầu hết các trụ và trong giờ vận động mỗi ngày. Đó là một lý do phương pháp gọi mình là sáu cộng một chứ không phải sáu thay một: phần thể chất, dinh dưỡng, an toàn mà chương trình quốc gia quy định vẫn phải được làm đủ dù không nằm trong tên của trụ nào.
Vì sao một phương pháp song ngữ vẫn cần nền quốc gia
Lý do rõ nhất là pháp lý: cơ sở mầm non hoạt động ở Việt Nam phải thực hiện chương trình do Bộ ban hành. Nhưng ngoài chuyện bắt buộc, có ít nhất ba lý do giáo dục khiến nền này có ích cho chính đứa trẻ.
Thứ nhất, con sẽ học tiếp ở hệ thống trường Việt Nam hoặc ít nhất sống trong môi trường tiếng Việt. Chương trình mầm non quốc gia được thiết kế nối với chương trình lớp một, nên một đứa trẻ học đủ năm lĩnh vực sẽ có nền phù hợp khi vào tiểu học. Thứ hai, chương trình quốc gia gói những nội dung gắn với văn hoá, lễ hội, quê hương, gia đình Việt Nam mà một khung nhập từ nước ngoài không có sẵn. Song ngữ khai phóng cần một gốc văn hoá vững để con không chỉ biết tiếng Anh mà còn biết mình là ai.
Thứ ba, nền chung giúp phụ huynh có một mốc tham chiếu. Khi một phương pháp riêng nói con đang tiến bộ, ba mẹ có thể đối chiếu với mục tiêu của chương trình quốc gia để thấy con có được nuôi đủ mọi mảng hay không. Phương pháp tốt không sợ sự đối chiếu ấy.
Hai phần đan vào nhau trong một ngày học
Phụ huynh hay hình dung hai chương trình chạy song song: buổi sáng học theo Bộ, buổi chiều học theo phương pháp riêng. Cách làm của Global Nexus không như vậy. Một chủ đề theo chương trình quốc gia, ví dụ chủ đề gia đình, được tổ chức bằng cách của phương pháp: vòng tròn buổi sáng con kể về người trong nhà bằng hai thứ tiếng, góc đóng vai bày đồ bếp để con chơi nấu ăn cho cả nhà, góc tạo hình cho con vẽ ngôi nhà của mình, hoạt động chung cùng đếm số người trong mỗi gia đình.
Cùng một chủ đề, mục tiêu của Bộ được đáp ứng: con nhận biết các thành viên, biết yêu thương, biết đếm, biết vẽ. Đồng thời sáu trụ được nuôi: con dùng hai ngôn ngữ, chia sẻ cảm xúc về gia đình, tự lập khi chuẩn bị đồ chơi, sáng tạo khi vẽ, tư duy khi so sánh nhà đông người với nhà ít người.
Như vậy, "cộng một" không làm ngày học dài thêm hay nặng thêm. Nó là khung nội dung, còn sáu trụ và ba nguyên tắc là cách đi qua khung đó. Khi tham quan, ba mẹ có thể hỏi cô chủ đề tháng này theo chương trình là gì và lớp đang tổ chức nó ra sao để thấy hai phần ăn khớp tới đâu.
Chỗ nào phương pháp đi thêm, chỗ nào phải giữ nguyên
Phương pháp đi thêm ở ba chỗ chính. Một là ngôn ngữ: chương trình quốc gia có nội dung cho trẻ mẫu giáo làm quen với tiếng Anh theo quy định riêng của Bộ, còn Global Nexus đưa tiếng Anh vào sinh hoạt sớm hơn và đều hơn. Hai là mức độ tự chọn: phương pháp dành nhiều thời gian hơn cho con tự chọn hoạt động và theo đuổi câu hỏi của mình qua nhiều ngày. Ba là cách ghi nhận: hồ sơ quan sát theo sáu trục chi tiết hơn yêu cầu tối thiểu.
Những chỗ phải giữ nguyên là phần nền về chăm sóc và an toàn: chế độ sinh hoạt hợp lứa tuổi, dinh dưỡng, vệ sinh, theo dõi sức khoẻ, phòng tránh tai nạn. Cũng phải giữ đủ năm lĩnh vực, không được vì nhấn ngôn ngữ mà xem nhẹ thể chất hay thẩm mỹ. Và phải giữ tinh thần không dạy trước chương trình lớp một.
Một chương trình ghép tốt sẽ nói rõ được ranh giới này. Nếu ba mẹ nghe tư vấn mà chỉ thấy nhắc tới phần quốc tế, không nghe nhắc gì tới phần nền, đó là lúc nên hỏi thêm.
Có thể hình dung thế này: chương trình quốc gia là danh sách những gì con cần được nuôi trong mấy năm mầm non, còn phương pháp là con đường lớp chọn để đi qua danh sách ấy. Hai lớp có thể cùng đi hết danh sách nhưng bằng hai con đường rất khác nhau, một đường nhiều giờ ngồi nghe, một đường nhiều giờ tự làm. Sự khác nhau ba mẹ cảm nhận được ở con nằm phần lớn trên con đường, không ở danh sách.
Ba mẹ hỏi gì để biết hai phần thật sự ăn khớp
Những câu dưới đây giúp ba mẹ kiểm tra "cộng một" có được làm thật, không chỉ là một dòng trong tờ giới thiệu.
- Chủ đề tháng này của lớp con theo chương trình quốc gia là gì, và lớp tổ chức nó bằng những hoạt động nào?
- Kế hoạch của lớp ghi mục tiêu theo năm lĩnh vực, theo sáu trụ, hay cả hai?
- Cuối giai đoạn, con được đánh giá theo mục tiêu của chương trình quốc gia ra sao, ba mẹ có được biết kết quả không?
- Lớp lớn nhất chuẩn bị cho con vào lớp một bằng những gì, có dạy trước chữ và số không?
- Thời gian tiếng Anh trong ngày có làm giảm thời gian cho các lĩnh vực khác không?
- Giáo viên trong lớp có ai được đào tạo về giáo dục mầm non theo hệ thống Việt Nam không?
Những câu này không nhằm bắt lỗi mà để ba mẹ có cùng ngôn ngữ với nhà trường. Khi ba mẹ biết hỏi theo năm lĩnh vực, cuộc trao đổi về con sẽ cụ thể và yên tâm hơn nhiều.
Ba câu nói dễ gây hiểu lầm khi nghe giới thiệu chương trình
"Học chương trình quốc tế, không theo chương trình Bộ". Với cơ sở mầm non Việt Nam, câu này thường không đúng về pháp lý, hoặc là cách nói tắt dễ gây hiểu lầm. Điều hay xảy ra hơn là trường thực hiện chương trình của Bộ và bổ sung phần riêng. Khi nghe câu này, ba mẹ nên hỏi lại cho rõ: phần chương trình quốc gia được làm thế nào, đánh giá theo tiêu chí gì.
"Chương trình chuẩn của nước X". Một phương pháp có thể mượn ý tưởng từ nhiều nơi, nhưng một chương trình mầm non được cấp phép ở Việt Nam thì vẫn chạy trên nền của Việt Nam. Ba mẹ nên phân biệt ý tưởng được tham khảo với giấy tờ được công nhận. Global Nexus mô tả mình là phương pháp ghép từ nhiều định hướng giáo dục sớm, đặt trên chương trình quốc gia, và đó là cách mô tả nên được hiểu đúng như vậy.
"Con học song ngữ nên không cần lo phần tiếng Việt". Ngược lại mới đúng. Chương trình quốc gia giữ cho phần tiếng Việt, văn hoá và nội dung gắn với đời sống Việt Nam được nuôi đủ. Một lớp song ngữ tốt coi tiếng Việt là gốc, và ba mẹ nên thấy tiếng Việt của con lớn đều cùng lúc với tiếng Anh.
Câu hỏi thường gặp
Chương trình mầm non quốc tế ở Việt Nam có phải theo chương trình của Bộ không?
Tuỳ loại hình cơ sở. Phần lớn cơ sở mầm non Việt Nam, kể cả trường tư thục có chương trình song ngữ, thực hiện chương trình của Bộ và bổ sung phần riêng. Một số cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài theo quy định riêng. Ba mẹ nên hỏi nhà trường đang thực hiện chương trình nào và giấy phép ghi gì.
Con học theo Global Nexus rồi chuyển sang trường mầm non công lập có bị hụt không?
Vì sáu trụ đặt trên nền chương trình quốc gia, các lĩnh vực phát triển con được nuôi vẫn tương ứng với trường công lập. Phần khác chủ yếu là cách tổ chức lớp và lượng tiếng Anh. Con có thể cần ít thời gian để quen nếp mới, như mọi lần chuyển trường.
Thông tư 51/2020 thay đổi gì trong chương trình mầm non?
Thông tư 51/2020/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Chương trình giáo dục mầm non sau khi Luật Giáo dục 2019 có hiệu lực, theo hướng để cơ sở chủ động hơn trong việc phát triển chương trình giáo dục của nhà trường cho hợp điều kiện thực tế. Chi tiết từng điều nên đọc văn bản gốc hoặc hỏi trang chuyên về chương trình của trường.
Có phải chương trình quốc gia chỉ dạy theo kiểu cô nói trò nghe không?
Không. Chương trình giáo dục mầm non của Bộ coi chơi là hoạt động chủ đạo ở mẫu giáo, khuyến khích tổ chức theo chủ đề và tích hợp. Cách lớp nào đó thực hiện ra sao là chuyện khác. Đọc văn bản chương trình sẽ thấy nhiều điểm gần với các phương pháp lấy trẻ làm trung tâm.
Trẻ dưới 18 tháng thì chương trình quốc gia áp dụng ra sao?
Giai đoạn nhà trẻ trong chương trình quốc gia bắt đầu từ ba tháng tuổi, với nội dung chủ yếu là nuôi dưỡng, chăm sóc và các hoạt động giao tiếp, vận động, cảm giác hợp lứa. Global Nexus nhận trẻ từ sáu tháng nên nhóm nhỏ nhất cũng đi theo nền này, cộng thêm sự chú ý vào quan hệ an toàn và ngôn ngữ.
Ba mẹ có thể đọc chương trình giáo dục mầm non ở đâu?
Văn bản chương trình và các thông tư sửa đổi được đăng trên cổng thông tin của Bộ Giáo dục và Đào tạo và các cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật. Nên đọc bản đã hợp nhất mới nhất để không nhầm với nội dung đã được sửa.