Khi tham quan trường mầm non, ba mẹ tự nhìn được khá nhiều về an toàn và vệ sinh mà không cần giấy tờ hay chuyên môn: cổng có kiểm soát người ra vào không, sân chơi có bề mặt mềm dưới cầu trượt không, trong lớp trẻ nhỏ có đồ vật đủ nhỏ để hóc không, chỗ rửa tay có vừa tầm trẻ không, khu thay tã có tách khỏi chỗ ăn không, và cô có đếm, bao quát trẻ khi chuyển chỗ không. Những điều nhìn thấy được này bổ sung cho phần giấy tờ, không thay thế nó.
Kiểm tra giấy phép hoạt động và các hồ sơ pháp lý của trường là một việc khác, cần tra cứu với cơ quan quản lý giáo dục. Bài này chỉ nói về phần mắt thấy tai nghe trong một buổi tham quan, và những câu hỏi ngắn giúp ba mẹ hiểu trường xử lý các tình huống thường gặp ra sao.
Cổng trường và việc đón trả trẻ
An toàn bắt đầu từ cổng. Khi đến tham quan, để ý xem ba mẹ được đón ở đâu, có phải đăng ký, xuất trình gì không, hay có thể đi thẳng vào khu lớp học. Một trường cẩn thận sẽ hỏi danh tính và mục đích của khách, có người đi cùng khách suốt buổi. Điều này có thể làm ba mẹ thấy hơi phiền, nhưng đó chính là điều ba mẹ muốn khi con đã ở trong trường.
Hỏi về quy trình đón trả trẻ hằng ngày. Ai được phép đón con, phụ huynh đăng ký người đón thế nào, nếu một người lạ đến đón thì trường xử lý ra sao. Câu trả lời tốt thường nêu rõ: chỉ giao trẻ cho người đã đăng ký, trường hợp khác phải được phụ huynh xác nhận trước. Hỏi thêm cô bàn giao trẻ ở đâu, trẻ có đứng chờ ở khu vực cổng hay được giữ trong lớp tới khi người lớn đến.
Nhìn cổng vào giờ cao điểm nếu có dịp. Cổng có thoáng, có chỗ cho phụ huynh dừng xe tạm mà không phải đứng giữa dòng xe không. Khoảng sân giữa cổng và lớp có được ngăn để trẻ không chạy ra đường khi phụ huynh đang mải chào hỏi không. Những chi tiết nhỏ này quyết định độ an toàn của hai lúc đông đúc nhất trong ngày.
Một lượt đi quanh trường: khu nào nhìn gì
Bảng dưới đây gợi ý một lượt đi quanh trường theo từng khu. Ba mẹ không cần xem hết mọi khu trong một lần; chọn những khu con sẽ dành nhiều thời gian nhất.
| Khu vực | Nên nhìn | Câu hỏi ngắn |
|---|---|---|
| Sân chơi | Bề mặt dưới cầu trượt, xích đu là thảm cao su, cát hoặc cỏ chứ không phải nền gạch cứng; không có cạnh sắc, ốc vít lòi ra | Thiết bị sân chơi được kiểm tra định kỳ thế nào? |
| Lớp học | Ổ điện có nắp che, đồ đạc nặng được cố định vào tường, cửa sổ có chốt hoặc chắn ở độ cao an toàn | Kệ và tủ được gắn chắc chưa? |
| Cầu thang, hành lang | Có tay vịn vừa tầm trẻ, cổng chắn đầu cầu thang ở khu trẻ nhỏ, sàn không trơn | Trẻ nhỏ đi cầu thang có người đi kèm không? |
| Nhà vệ sinh | Bồn cầu, bồn rửa vừa tầm trẻ, có xà phòng, khăn riêng hoặc giấy lau tay | Bao lâu nhà vệ sinh được làm sạch một lần? |
| Khu thay tã | Tách khỏi khu ăn, có chỗ rửa tay ngay bên cạnh, bề mặt thay tã dễ lau | Cô rửa tay sau mỗi lần thay tã thế nào? |
| Nước | Bể nước, xô nước, chậu chơi nước có nắp hoặc được đổ đi sau khi chơi | Giờ chơi nước có người trông riêng không? |
Với trẻ nhỏ, nước là nguy cơ dễ bị đánh giá thấp. Trẻ dưới hai tuổi có thể gặp nguy hiểm chỉ với một xô nước để quên, vì đầu nặng và chưa tự ngóc lên được khi ngã chúi vào. Một trường cẩn thận sẽ có quy tắc rõ về nước đọng trong khu trẻ nhỏ.
Đồ vật nhỏ và nguy cơ hóc ở lớp trẻ dưới ba tuổi
Trẻ dưới ba tuổi khám phá thế giới bằng miệng. Bất kỳ vật gì đủ nhỏ để lọt vào miệng đều có thể bị bỏ vào miệng. Hóc dị vật là một trong những tai nạn nguy hiểm nhất ở tuổi này, và nó xảy ra rất nhanh.
Khi tham quan lớp của trẻ nhỏ, nhìn kỹ các rổ đồ chơi và vật liệu: hạt, nút áo, viên bi, đồ chơi có chi tiết nhỏ dễ rời ra, bóng bay chưa thổi hay mảnh bóng bay vỡ. Một mẹo quen thuộc mà nhiều ba mẹ dùng ở nhà là lõi giấy vệ sinh: vật nào lọt qua lõi giấy thì đủ nhỏ để gây hóc cho trẻ nhỏ. Mẹo này không phải tiêu chuẩn chính thức, nhưng giúp ba mẹ có cảm giác về kích cỡ cần để ý.
Những vật liệu mở như hạt, sỏi, vỏ ốc rất có ích cho trẻ lớn, và lớp Global Nexus dùng nhiều vật liệu thật. Điều cần hỏi là vật liệu nào được dùng cho nhóm tuổi nào, và ở nhóm nhỏ thì cô giám sát ra sao. Câu trả lời tốt sẽ phân biệt rõ: vật nhỏ chỉ có ở lớp lớn, hoặc chỉ được dùng trong hoạt động có cô ngồi cạnh.
Hỏi thêm về thức ăn. Một số món dễ gây hóc cho trẻ nhỏ như hạt nguyên, nho nguyên quả, kẹo cứng, miếng thịt to. Bếp và cô nên biết cắt nhỏ hay chế biến lại những món ấy cho nhóm nhà trẻ. Ngoài ra, nên hỏi các cô có được tập huấn sơ cứu hóc dị vật cho trẻ nhỏ không.
Vệ sinh: rửa tay, đồ dùng cá nhân và phòng lây nhiễm
Rửa tay đúng cách bằng xà phòng và nước sạch là một trong những biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất trong môi trường đông trẻ, theo các hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới. Khi tham quan, nhìn xem chỗ rửa tay có ở gần lớp, vừa tầm trẻ, có xà phòng không. Nếu có dịp, xem một lượt trẻ rửa tay trước giờ ăn: cô có hướng dẫn, có đủ thời gian cho trẻ rửa kỹ, hay chỉ cho nhúng tay qua nước.
Đồ dùng cá nhân là chỗ thứ hai. Khăn mặt, cốc uống nước, chăn gối của mỗi trẻ có được để riêng, có ký hiệu riêng không. Với nhóm nhà trẻ, đồ chơi trẻ hay ngậm có được rửa thường xuyên không.
Hỏi về phòng lây nhiễm: khi một bé có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm như sốt cao, tiêu chảy, nổi mụn nước, trường xử lý thế nào, bao lâu sau bé được trở lại lớp, các phụ huynh khác có được thông báo không. Ở TP.HCM, những bệnh như tay chân miệng thường bùng lên theo mùa ở trẻ nhỏ, nên trường cần có quy trình rõ cho việc vệ sinh lớp và cách ly tạm thời.
Cuối cùng là phòng y tế. Nhìn xem trường có chỗ cho trẻ ốm nằm tạm trong khi chờ phụ huynh không, có tủ thuốc sơ cứu không, có người phụ trách y tế không. Hỏi thêm về hồ sơ sức khoẻ của từng trẻ, gồm thông tin dị ứng và lịch tiêm chủng, được lưu thế nào.
Bếp ăn: những gì nhìn được từ bên ngoài
Ba mẹ thường không được vào bếp vì lý do vệ sinh, và điều đó là hợp lý. Tuy vậy vẫn có thể hỏi và nhìn một số điều:
- Bếp nấu tại trường hay nhận suất ăn từ đơn vị khác? Nếu nhận từ ngoài, thức ăn được vận chuyển và giữ nóng ra sao?
- Thực đơn được lên theo tuần, có cân đối theo nhóm tuổi, có được gửi cho phụ huynh không?
- Trường có lưu mẫu thức ăn mỗi bữa không? Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, bếp ăn tập thể cần lưu mẫu thức ăn trong một khoảng thời gian nhất định để truy nguyên khi có sự cố.
- Nguồn thực phẩm được lấy từ đâu, có hợp đồng với nhà cung cấp rõ nguồn gốc không?
- Khu chia thức ăn có tách khỏi khu vệ sinh, có che đậy thức ăn trong lúc chờ phát không?
- Trẻ dị ứng được đánh dấu thế nào để cô và bếp không nhầm suất ăn?
Nếu trường có giờ để phụ huynh dự một bữa ăn cùng con trong những ngày làm quen, đó là dịp tốt để thấy bữa ăn thật. Nhìn món ăn có nóng, có tươi, có đủ lượng không, và trẻ có được ăn trong không khí thoải mái không.
Phòng cháy và những tình huống khẩn cấp
Một trường mầm non có nhiều em bé chưa tự đi được, nên câu hỏi về sơ tán khác hẳn một toà văn phòng. Khi đi qua hành lang và cầu thang, để ý lối thoát có thông thoáng không, cửa thoát hiểm có bị chặn bởi đồ đạc hay bị khoá cứng không, bình chữa cháy có đặt ở chỗ dễ lấy không. Đây là những điều mắt thường thấy được mà không cần hiểu kỹ thuật.
Hỏi về diễn tập: trường có tập sơ tán cùng trẻ định kỳ không, trẻ nhỏ chưa biết đi được đưa ra ngoài bằng cách nào, mỗi cô phụ trách mấy em bé khi có báo động. Với lớp ở tầng trên, nên hỏi thêm lối thoát của tầng ấy dẫn ra đâu. Một trường đã tập thường trả lời rất cụ thể, có khi kể cả thời gian sơ tán của lần tập gần nhất.
Ngoài cháy, còn những tình huống như mất điện kéo dài, mưa bão lớn, ngập nước quanh trường. Hỏi xem khi đó trường liên lạc với phụ huynh bằng kênh nào và trẻ được giữ ở đâu cho tới khi có người đón. Câu trả lời giúp ba mẹ biết mình cần làm gì vào những ngày như vậy.
Người trông trẻ: an toàn nằm ở thói quen của cô
Phần lớn tai nạn ở trường mầm non không đến từ thiết bị hỏng mà đến từ những khoảnh khắc không có người lớn để mắt. Vì vậy điều quan trọng nhất về an toàn là thói quen giám sát của cô. Khi quan sát một lớp, để ý xem có lúc nào một góc của phòng hay sân không có người lớn nhìn tới không, và các cô có tự nhiên chia vùng trông trẻ không.
Những lúc chuyển tiếp là dễ sơ hở nhất: từ lớp ra sân, từ sân vào ăn, từ nhà vệ sinh trở về. Cô có đếm trẻ trước và sau khi di chuyển không. Có trẻ nào bị bỏ lại phía sau trong khi cả lớp đã đi không. Đây là thói quen mà các trường cẩn thận rèn rất kỹ.
Hỏi thêm về camera nếu trường có: camera được đặt ở đâu, ai được xem, phụ huynh có được xem trực tiếp không. Camera có thể giúp, nhưng không thay được người lớn tận mắt trông trẻ, và cũng đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư của trẻ và cô. Một câu trả lời cân bằng, có quy định rõ ai xem và xem khi nào, thường đáng tin hơn lời hứa phụ huynh xem được mọi lúc.
Cuối buổi tham quan, có thể hỏi một câu mở: trong năm qua, sự cố an toàn hay gặp nhất ở trường là gì và trường đã thay đổi điều gì sau đó. Trường không thể nói chưa từng có sự cố nào ở một nơi đông trẻ nhỏ; trường biết rút kinh nghiệm thì sẽ kể được một hai thay đổi cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xin xem giấy phép của trường khi tham quan không?
Ba mẹ có quyền hỏi, và trường hoạt động hợp pháp thường sẵn sàng cho biết quyết định cho phép hoạt động. Tuy vậy việc kiểm tra giấy phép kỹ lưỡng nên được đối chiếu với cơ quan quản lý giáo dục của địa phương. Phần quan sát trong bài này bổ sung cho việc kiểm giấy tờ, không thay thế.
Sân chơi bằng gạch có phải là không an toàn?
Nền gạch hoặc xi măng phù hợp cho khu đi lại, nhưng dưới những thiết bị trẻ có thể ngã từ trên cao như cầu trượt, xích đu, thang leo thì nên có bề mặt hấp thụ va đập như thảm cao su, cát dày hoặc cỏ. Nếu thấy nền cứng dưới thiết bị cao, ba mẹ nên hỏi lại nhà trường.
Trường có camera thì có cần quan sát gì thêm không?
Vẫn cần. Camera ghi lại sự việc nhưng không ngăn được tai nạn bằng con mắt trông trẻ của cô. Điều đáng nhìn vẫn là cô có bao quát lớp, có đếm trẻ khi chuyển chỗ, có chia vùng giám sát không. Camera là lớp bổ sung, không phải lớp chính.
Làm sao biết bếp có sạch khi không được vào xem?
Có thể hỏi về thực đơn, nguồn thực phẩm, việc lưu mẫu thức ăn và cách xử lý trẻ dị ứng. Nếu có dịp dự một bữa ăn cùng con, nhìn món ăn thật. Trường có quy trình rõ thường trả lời các câu này bằng chi tiết cụ thể, không chỉ một câu trấn an chung chung.
Trẻ trong lớp có vết trầy xước có phải là dấu hiệu xấu?
Không hẳn. Trẻ nhỏ vận động nhiều nên trầy xước nhẹ là chuyện thường ngày ở mọi trường. Điều đáng hỏi là trường xử lý và báo phụ huynh thế nào: có ghi lại sự việc, có báo ngay trong ngày, có giải thích nguyên nhân không. Cách xử lý minh bạch quan trọng hơn việc chưa từng có vết xước nào.
Mùa dịch tay chân miệng thì trường nên làm gì?
Trường nên tăng cường vệ sinh lớp và đồ chơi, nhắc rửa tay kỹ, theo dõi dấu hiệu ở trẻ mỗi sáng và đề nghị phụ huynh cho trẻ nghỉ ở nhà khi có triệu chứng. Thông báo cho phụ huynh khi trong lớp có ca bệnh cũng là việc nên làm. Thời gian trẻ nghỉ học theo hướng dẫn của ngành y tế.