Trẻ mầm non khóc lại, bám ba mẹ hay không muốn đi học sau một kỳ nghỉ dài là chuyện rất thường gặp, kể cả với trẻ trước đó đã quen lớp. Nhịp ngày bị đổi, con quen ở cạnh ba mẹ cả ngày, và nỗi lo khi chia tách quay lại. Ba mẹ giúp con bằng cách giữ một phần nhịp lớp trong kỳ nghỉ, chuẩn bị vài ngày trước khi đi học lại, tạm biệt ngắn và chắc chắn vào buổi sáng, và cho tuần đầu nhẹ nhàng ở nhà.
Ở Việt Nam, kỳ nghỉ Tết Nguyên đán thường dài nhất trong năm học với trẻ mầm non, nhiều gia đình còn về quê, đi chơi xa. Nghỉ hè, nghỉ ốm vài tuần, chuyển nhà, về thăm ông bà dài ngày cũng tạo ra cùng một khoảng đứt. Bài dưới đây giải thích vì sao trẻ cần thời gian quay lại, và đưa ra cách làm theo từng giai đoạn để những ngày đầu bớt nước mắt cho cả con lẫn ba mẹ.
Vì sao con "lạ trường" lại sau kỳ nghỉ
Lo âu khi chia tách là một phần bình thường của phát triển ở trẻ nhỏ. Nó thường rõ từ khoảng cuối năm đầu đời, có thể kéo dài và lên xuống qua những năm mầm non. Khi con đã quen lớp, nỗi lo này lắng xuống nhờ nhịp ngày ổn định: con biết sáng nào cũng đến lớp, biết cô sẽ đón, biết chiều ba mẹ sẽ tới. Kỳ nghỉ dài làm nhịp ấy đứt, và nỗi lo quay lại.
Kỳ nghỉ cũng thường là thời gian con được ở với ba mẹ nhiều nhất. Con được chiều hơn, ngủ dậy muộn hơn, ăn uống theo nếp khác, gặp nhiều người thân. Quay lại lớp nghĩa là mất những điều ấy cùng lúc. Với trẻ ba bốn tuổi, sự mất mát ấy rất thật, dù với người lớn chỉ là chuyện đi học lại.
Thêm vào đó, trẻ nhỏ cảm nhận thời gian khác người lớn. Hai tuần với con có thể dài như cả một mùa. Con có thể nhớ lớp nhưng quên nhịp, nhớ cô nhưng ngại gặp lại. Có khi trong kỳ nghỉ lớp có bạn mới, có cô mới, hay con vừa lên nhóm tuổi mới. Những điều nhỏ ấy cộng lại làm buổi sáng đầu tiên trở nên lớn.
Trong kỳ nghỉ: giữ lại một phần nhịp lớp
Không cần biến kỳ nghỉ thành lớp học. Chỉ cần giữ vài sợi dây nối để ngày trở lại không quá đột ngột:
- Giữ giờ ngủ và giờ dậy không lệch quá xa so với ngày đi học, nhất là ở tuần cuối kỳ nghỉ. Chuyện giờ ngủ cụ thể của từng tuổi là đề tài riêng; ở đây chỉ cần nhịp không đảo lộn hoàn toàn.
- Giữ vài nếp tự phục vụ con đã làm ở lớp: tự xúc ăn, tự cất giày, tự rửa tay. Kỳ nghỉ ở nhà ông bà dễ làm con quen được làm hộ.
- Nhắc về lớp một cách vui: xem lại vài tấm ảnh lớp nếu có, hát bài lớp hay hát, kể về bạn con thích. Không hỏi dồn, chỉ để lớp vẫn có mặt trong câu chuyện.
- Có một món đồ nối: một bức tranh con định tặng cô, một chiếc lá con nhặt ở quê để mang cho lớp xem. Con có lý do để mong ngày quay lại.
- Đọc sách hay kể chuyện về đi học, về những nhân vật đi đâu đó rồi trở về. Sách giúp con thử trước cảm xúc trong một khung an toàn.
Những việc này không làm kỳ nghỉ mất vui. Chúng chỉ giữ cho con một chiếc cầu, để khi kỳ nghỉ kết thúc, con bước qua cầu thay vì phải nhảy qua một khoảng trống.
Ba bốn ngày trước khi đi học lại
Những ngày cuối kỳ nghỉ là lúc chuẩn bị có tác dụng nhất. Một trình tự gợi ý:
- Đưa giờ ngủ, giờ dậy về gần lịch đi học từng chút mỗi ngày, thay vì đổi đột ngột vào đêm trước.
- Nói trước về ngày đi học lại, cụ thể và bình thản: "Ba ngày nữa con đi học, sáng mẹ đưa, chiều ba đón." Đếm ngày bằng cách con hiểu, như số lần ngủ.
- Cùng con chuẩn bị đồ đi học: chọn áo, xếp ba lô, kiểm tra bình nước. Được tham gia giúp con thấy mình chủ động hơn.
- Tập lại cảnh tạm biệt trong trò chơi: đóng vai đưa gấu bông đi học, gấu bông khóc, mẹ gấu nói gì, cô giáo gấu làm gì. Trẻ thường xử lý cảm xúc qua chơi giả vờ tốt hơn qua lời giải thích.
- Nếu được, đi ngang qua trường một lần, chỉ cổng, chỉ sân. Không cần vào; chỉ để nơi chốn quen lại trong mắt con.
- Giữ lịch nhẹ cho ngày cuối kỳ nghỉ: tránh chuyến đi dài, tránh tiệc khuya, để con ngủ đủ trước buổi sáng đầu tiên.
Buổi sáng đầu tiên: tạm biệt thế nào
Ngắn, ấm và chắc chắn. Một cái ôm, một câu tạm biệt quen như "mẹ đi làm, chiều mẹ đón con sau giờ ăn xế", rồi đi. Kéo dài tạm biệt, quay lại nhiều lần, thường làm con khóc lâu hơn vì con thấy chính ba mẹ cũng do dự.
Không lén bỏ đi. Lẻn đi khi con đang mải chơi tránh được một cơn khóc lúc ấy, nhưng làm con mất niềm tin. Những ngày sau con bám chặt hơn vì sợ ba mẹ biến mất bất ngờ. Nói tạm biệt dù con sẽ khóc là cách giữ lòng tin.
Nói rõ lúc nào sẽ quay lại. Trẻ chưa hiểu giờ trên đồng hồ, nhưng hiểu mốc trong ngày: sau giờ ngủ trưa, sau bữa xế. Một mốc cụ thể giúp con hình dung ngày sẽ kết thúc, và ba mẹ phải giữ đúng lời hứa ấy.
Trao con cho một người cụ thể. Trao con tận tay cô, để cô đón con bằng một việc con thích. Nhiều lớp có sẵn cách đón trẻ khóc, như cho con giúp cô tưới cây hay chọn bài hát buổi sáng. Hỏi trước cô dự định thế nào.
Giữ bình tĩnh dù trong lòng không yên. Trẻ đọc nét mặt ba mẹ rất nhanh. Nếu ba mẹ lo lắng, con hiểu rằng có điều gì đáng sợ. Một giọng nói bình thản, kể cả khi ra tới cổng mới thở dài, giúp con nhiều hơn mọi lời dỗ.
Mỗi kiểu nghỉ, một điều cần để ý
Không phải kỳ nghỉ nào cũng giống nhau. Bảng dưới gợi ý điều cần để ý riêng theo từng kiểu khoảng nghỉ thường gặp:
| Kiểu nghỉ | Điều thường xảy ra | Điều nên làm thêm |
|---|---|---|
| Nghỉ Tết | Nhịp ngủ ăn đảo lộn vì tiệc, về quê, gặp nhiều người; con quen được chiều | Dành hai ba ngày cuối ở nhà, nhịp yên; nhắc tên những bạn con sẽ gặp lại và một trò con thích ở lớp |
| Nghỉ hè dài | Con có thể lên lớp mới, cô mới, bạn mới; nỗi lo không chỉ là chia tách mà là cái mới | Hỏi trường về lịch làm quen lớp mới; nếu được, cho con gặp cô mới trước |
| Nghỉ ốm vài tuần | Con quen được chăm sóc đặc biệt, có thể còn mệt; sợ quay lại vì nhớ cảm giác ốm | Hỏi bác sĩ khi nào đi học lại được; thông báo cô về tình trạng sức khoẻ; tuần đầu đón sớm nếu được |
| Chuyển nhà hay đổi người chăm | Nhiều thay đổi cùng lúc, lớp là điểm quen thuộc hiếm hoi | Giữ lớp ổn định nếu có thể; kể cho cô về thay đổi để cô để ý thêm |
| Ba mẹ đi xa, con ở với ông bà | Con lo ba mẹ sẽ lại đi; bám mạnh hơn khi ba mẹ về | Dành thời gian riêng với con; giữ lời hứa đón đúng giờ thật đều trong tuần đầu |
Một điểm chung của mọi kiểu nghỉ: cho cô biết trước. Một tin nhắn ngắn trước ngày đi học lại, kể con nghỉ bao lâu, ở đâu, có gì đáng chú ý, giúp cô chuẩn bị cách đón con phù hợp hơn.
Những câu nên nói và nên tránh trong những ngày quay lại
Lời người lớn nói trong mấy ngày này có sức nặng hơn bình thường. Vài câu quen miệng có thể làm con lo hơn, trong khi những câu khác giúp con vững lại:
| Thay cho câu | Thử nói | Vì sao |
|---|---|---|
| Nín đi, có gì đâu mà khóc | Con buồn vì phải xa mẹ, mẹ hiểu mà | Gọi tên cảm xúc giúp con dịu nhanh hơn bị bảo nín |
| Không ngoan thì mẹ không đón | Chiều mẹ đón con sau giờ ăn xế | Lời doạ làm nỗi sợ chia tách nặng thêm; mốc cụ thể làm con yên |
| Bạn kia đâu có khóc | Lúc đầu nhiều bạn cũng thấy khó, rồi sẽ quen dần | So sánh làm con xấu hổ; câu sau cho con thấy cảm xúc này bình thường |
| Mẹ cũng không muốn đi làm đâu | Mẹ đi làm, con đi học, chiều mình gặp nhau kể chuyện | Câu đầu cho con thấy ba mẹ cũng bất an; câu sau cho con một nhịp rõ |
| Hôm nay con có khóc không? | Hôm nay ở lớp có gì vui không con? | Đừng để chuyện khóc thành tâm điểm mỗi tối; hướng con về điều tốt |
| Thôi mai ở nhà với bà | Mai mình lại đi, con muốn mang gì cho cô xem? | Lời hứa cho nghỉ khi khóc dạy con rằng khóc là cách tránh đi học |
Không cần nói đúng từng chữ. Điều quan trọng là tinh thần: chấp nhận cảm xúc của con, giữ nhịp đi học, và cho con những mốc rõ ràng để bám vào.
Tuần đầu ở nhà và khi nào nên lo
Tuần đầu đi học lại, con có thể mệt hơn, cáu hơn vào buổi tối, bám ba mẹ hơn lúc sáng. Đây là lúc giảm bớt lịch sau giờ học, dành thêm thời gian gần gũi, đọc truyện, trò chuyện về ngày của con khi con đã dịu. Đừng đánh giá cả năm học qua mấy ngày đầu. Phần lớn trẻ quay lại nhịp cũ trong vòng một đến hai tuần, nhanh hơn ở trẻ đã quen lớp lâu.
Khen con một cách cụ thể khi con vượt qua: "Sáng nay con khóc một chút rồi vào chơi với bạn." Câu này ghi nhận cả cảm xúc lẫn sự can đảm, không bắt con phải không khóc. Cũng có thể cùng con nhớ lại những điều vui ở lớp hôm nay để buổi sáng hôm sau có thêm lý do để đi.
Nên trao đổi kỹ với cô nếu sau hai ba tuần con vẫn khóc dữ dội mỗi sáng mà không dịu sau khi ba mẹ đi, nếu ở lớp con thu mình, không chơi, không ăn, hoặc nếu có thay đổi rõ ở giấc ngủ, sức khoẻ, tâm trạng ở nhà. Những dấu hiệu ấy không có nghĩa có chuyện nghiêm trọng, nhưng cho thấy con cần được giúp nhiều hơn, và có khi cần đến ý kiến chuyên gia về phát triển trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho con nghỉ thêm vài ngày nếu con khóc quá nhiều khi đi học lại?
Thường không nên, vì nghỉ thêm làm khoảng đứt dài hơn và lần quay lại sau khó hơn. Nếu con khoẻ, đi học đều đặn giúp con quen lại nhanh nhất. Trường hợp con mệt thật hay còn ốm, nên hỏi bác sĩ. Có thể trao đổi với cô về việc đón sớm hơn trong vài ngày đầu.
Con khóc rất to lúc chia tay nhưng cô nói vào lớp con chơi bình thường, nên hiểu thế nào?
Đây là kiểu phản ứng rất thường gặp. Cơn khóc lúc chia tay là cách con bày tỏ nỗi buồn vì phải xa ba mẹ, và khi được cô đón, con dịu lại và hoà vào lớp. Ba mẹ có thể hỏi cô sau bao lâu con dịu, rồi theo dõi xem thời gian ấy có ngắn dần qua các ngày không.
Trong kỳ nghỉ có nên cho con học thêm để khỏi quên bài?
Ở tuổi mầm non, con không có bài để quên theo kiểu học sinh lớn. Điều con cần giữ là nhịp sinh hoạt, thói quen tự phục vụ và sự gắn kết với lớp. Trò chuyện, đọc sách, chơi và nghỉ ngơi trong kỳ nghỉ là đủ. Nếu muốn, chỉ cần nhắc đến lớp một cách vui.
Ai nên đưa con đi học buổi sáng đầu tiên sau kỳ nghỉ?
Người mà con chia tay dễ nhất thường là lựa chọn tốt. Có trẻ chia tay ba dễ hơn mẹ, có trẻ ngược lại. Ba mẹ có thể thử và quan sát. Điều quan trọng hơn là người đưa giữ được sự bình tĩnh và tạm biệt ngắn gọn, thay vì người con bám nhất.
Con hỏi đi hỏi lại "chiều ai đón con", có sao không?
Đó là cách con tự trấn an. Trả lời bình thản và nhất quán mỗi lần, dùng mốc con hiểu, như "chiều mẹ đón sau bữa xế". Giữ đúng lời ấy. Khi lời hứa được giữ nhiều ngày liền, con hỏi ít đi vì đã tin. Có thể vẽ cho con một hình nhỏ về người sẽ đón để con mang theo.
Có nên mang đồ vật ở nhà theo con lên lớp không?
Một món đồ nhỏ từ nhà như chiếc khăn, con gấu bông nhỏ, tấm ảnh gia đình giúp nhiều trẻ thấy yên tâm hơn trong những ngày đầu. Hỏi cô xem lớp có cho mang không và có chỗ cất không. Món đồ ấy là chiếc cầu nối giữa nhà và lớp, thường con tự bỏ khi đã quen lại.